
Spis treści
Praca zdalna jest świetna. Ma mnóstwo zalet: oszczędza czas na dojazdach i pomaga w zachowaniu równowagi między pracą a życiem. A ostatnio ważne jest też to, że w sezonie grypowym mniej się narażasz. Technologia, umowy zespołowe i procedury pomagają w codziennej pracy zespołu, ale nic nie zastąpi rozmowy twarzą w twarz. Nawet w pełni zdalne zespoły i całe firmy muszą co jakiś czas się spotkać, żeby podsumować to, co było, zaplanować przyszłość i po prostu pobyć razem. A to oznacza podróże. I zwykle długie loty, przynajmniej dla części zespołu. Czy da się jakoś przygotować do długiej podróży? Jak złagodzić jet lag?
🎧 Odcinek po angielsku z mojego podcastu Coffee Journeys:
Czym właściwie jest jet lag?
Niektórzy wciąż będą się o to spierać, ale Ziemia jest okrągła i kręci się wokół własnej osi. Jeden obrót trwa mniej więcej 24 godziny. Pierwsi kartografowie dla uproszczenia podzielili kulę ziemską najpierw na dwie półkule, zachodnią i wschodnią, a później na 24 strefy, odpowiadające 24 godzinom obrotu Ziemi. Mamy 180 stopni długości geograficznej wschodniej i 180 zachodniej, w sumie 360. 360 podzielone przez 24 daje 15 stopni. Kiedy podróżując przekraczamy 15 stopni, wchodzimy do nowej strefy czasowej. Dawniej nie było to problemem. Ludzie podróżowali głównie statkami. Trwało to długo i pozwalało się przyzwyczaić.
Cena szybkości
🇳🇿 Nowa Zelandia, 2009, 29 godzin podróży
Zmieniło się to w latach 60., kiedy odrzutowce pasażerskie zaczęły przewozić ludzi z kontynentu na kontynent nie w dni czy tygodnie jak kiedyś, ale w godziny. Krótka podróż i wiele stref czasowych przeskakiwanych w szybkim tempie rozregulowują nasz zegar biologiczny, a rytm dobowy traci synchronizację. Ciało po prostu nie nadąża za zbyt szybkim przemieszczeniem i nie umie dostosować się do nowych pór zmierzchu i świtu. Stąd jet lag (po polsku czasem: zespół nagłej zmiany strefy czasowej).
Objawy można pomylić z poważnymi chorobami: bezsenność i nadmierna senność, zmęczenie w ciągu dnia i problemy z koncentracją, a w skrajnych przypadkach wahania nastroju, zaparcia, a nawet biegunka.
Jak złagodzić jet lag przed podróżą
Pytanie brzmi: czy da się jakoś złagodzić jet lag? Albo chociaż ograniczyć niektóre objawy? Odpowiedź jak zwykle brzmi: to zależy. Nie da się go całkowicie wyeliminować. Możemy tylko trochę się przygotować i trzymać się pewnego planu, żeby złagodzić niektóre objawy. Ale ostatecznie całą ciężką pracę, żeby dostosować się do nowej sytuacji, i tak wykona nasze ciało.
Autopilot: stwórz standardową procedurę
Zanim przejdziemy do szczegółów, chcę zwrócić uwagę na jedną ważną rzecz związaną ze zmęczeniem, które wywoła jet lag. Przygotowujemy zwykłe rzeczy: pakowanie, dokumenty, rezerwacje itd. Warto też stworzyć standardową procedurę na czas od lądowania do padnięcia na łóżko w hotelu. Zmęczenie podróżą i jet lag mocno osłabią zdolność jasnego myślenia, więc trzeba przełączyć się na autopilota. Robimy z tego nawyk, powtarzając tę samą sekwencję przy każdej podróży:
- sprawdź, czy masz wszystkie swoje rzeczy,
- miej stałe miejsca na typowe przedmioty: telefon zawsze do tej kieszeni, paszporty zawsze tam,
- policz bagaże i dzieci itd. :)
- miej plan podróży pod ręką, żeby odpowiedzieć na pytania straży granicznej, zamówić taksówkę do hotelu itd.
Świetny sposób na „standardowe procedury” to szablony w jednej z moich ulubionych aplikacji do zadań, Nozbe (link afiliacyjny poniżej).
Adaptacja przed podróżą: światło
Jeśli chodzi o sam jet lag, przed podróżą da się zrobić niewiele. Przychodzą mi do głowy tylko dwie rzeczy.
Możemy spróbować przestawić się na nową strefę czasową, jeśli chodzi o sen i posiłki. Dla niektórych nie będzie to problemem, inni uznają to za praktycznie niemożliwe ze względu na obowiązki. Ja zwykle nic w tym kierunku nie robię. Mam konkretny grafik w pracy i zobowiązania rodzinne. Nie mogę sobie pozwolić na przykład na jedzenie osobno i chodzenie spać przed dziećmi.
💡 Ale jeśli możesz, warto przesunąć swój grafik w stronę docelowej strefy czasowej. Później będzie łatwiej. Kilka praktycznych wskazówek:
- jeśli musisz skrócić dzień, użyj zasłon, które niemal całkowicie odcinają światło, i idź spać wcześniej,
- jeśli musisz wydłużyć dzień, użyj lampy imitującej światło dzienne i posiedź dłużej,
- poziom insuliny w nocy spada,
- spróbuj przesunąć posiłki na grafik nowej strefy czasowej: jedzenie wpływa na poziom insuliny, a insulina bezpośrednio wpływa na zegar biologiczny.
Jak złagodzić jet lag w trakcie podróży ✈️
Jedna ze szkół podróżników proponuje taki scenariusz: na pokładzie wysłuchać procedur bezpieczeństwa, poprosić o sporo alkoholu i szybko zasnąć. Niektórym może to pomóc zasnąć. Ale jakość tego snu, a potem jakość czasu po przebudzeniu, jest wątpliwa. Pić trzeba dużo, ale nie alkohol.
Pij właściwe płyny

Szwajcaria 🇨🇭 2019
Inny popularny scenariusz to produktywny, spokojny czas. Dużo kofeiny, nadaktywność i przeczekanie podróży na siłę. Nie zrozum mnie źle, uwielbiam spokojny czas. Uwielbiam dobrą lekturę i słuchanie rzeczy, na które zwykle nie mam czasu. Problem zaczyna się, kiedy zmuszam się do koncentracji. Naturalny odruch to dodatkowa dawka kofeiny.
Główny problem polega na tym, że alkohol i kofeina odwadniają organizm. Alkohol rozregulowuje rytm serca i osłabia świadomość sytuacyjną. Kawa zadziała chwilowo, a potem cały proces dochodzenia do siebie po jet lagu będzie jeszcze dłuższy i bardziej bolesny.
Nawadniaj się
Zamiast tego pij dużo wody. Klimatyzacja w samolocie sprawia, że powietrze jest bardzo suche. Siedzimy tam godzinami. Pozycja i długość podróży dokładają się do zmęczenia. A jeśli wypiliśmy wcześniej dobrą kawę na lotnisku, bardzo szybko się odwadniamy. Może to powodować rozdrażnienie, bóle głowy i potęgować zmęczenie.
Ogólna zasada, którą znalazłem w internetach, brzmi tak:
- 1 litr wody na każde 3 godziny lotu,
- czyli około 230 ml (jedna szklanka) na godzinę lotu,
- jeśli lecę 8 godzin, powinienem wypić nie mniej niż 2 litry wody.
Jest dobry sposób, żeby sprawdzić nawodnienie organizmu:
- przesuszona skóra; najlepiej sprawdzić łokieć: jeśli robi się suchy, biały i łuszczy się, poproś o butelkę wody i pij.
Czy musisz jeść?
Skoro jesteśmy przy piciu, wspomnę też o jedzeniu na pokładzie. Jakość jedzenia w większości linii lotniczych jest słaba. Nie chodzi o to, że się zatrujesz, ale daleko mu do zdrowego, a zwykle podaje się je wtedy, kiedy pasuje to do rozkładu lotu, a nie do Twojego planu podróży. Najlepszy pomysł, który ostatnio stosuję, to całkowite pomijanie posiłków. Zwykle mam batony energetyczne i piję dużo wody i soków.
Jak złagodzić jet lag po podróży
Udało się. Długi i wyczerpujący lot za Tobą. Co zrobić, żeby dochodzenie do siebie po jet lagu było choć trochę łatwiejsze?
Ruszaj się
Siedziałeś godzinami i Twoje ciało, choć wykończone, łaknie ruchu. Nie musisz biec maratonu, ale trochę biegu czy truchtu może naprawdę pomóc. Ja zwykle zaraz po locie bardzo szybko przechodzę przez lotnisko. Przy okazji jestem pierwszy przy kontroli paszportowej i celnej, więc szybciej docieram do łóżka.
Jedz
O jedzeniu pisałem w części o przygotowaniach. Dobrze jest zakończyć długi dzień zdrowym, lekkostrawnym jedzeniem. Zwykle pomijam posiłki w samolocie, więc kiedy docieram do hotelu, jestem naprawdę głodny. Ale nawet jeśli nie czujesz wielkiego głodu, dobrze zjeść lekką kolację. Chodzi o to, żeby pomóc ciału przestawić zegar. A to obejmuje też pory posiłków. Pomaga to regulować poziom insuliny, który bezpośrednio wpływa na „mechanizm” odmierzania czasu w naszym organizmie.
Czas na regenerację
Ile trwa pełny powrót do formy? Próbowałem trochę o tym poczytać. Ale jak zwykle odpowiedź brzmi: to zależy.
Z mojego doświadczenia wynika, że trwa to jeden dzień na każdą godzinę różnicy czasu. Kiedy lecę do Vancouver, które jest 8 godzin za Londynem, potrzebuję 8 dni (!), żeby całkowicie dojść do siebie i być w pełni sprawnym. Warto o tym pamiętać. To normalne, że czujesz zmęczenie i przez ponad tydzień nie działasz na 100%. Żyjemy w świecie macho, w którym każdy udaje nadczłowieka, chodzi na wszystkie spotkania i jest superproduktywny dzień po nocnym locie. To kłamstwo, podobnie jak mit zarządzania czasem. Bądźmy łagodni dla swojego ciała i zadbajmy o to, żeby podróże wciąż sprawiały nam radość, nawet kiedy wciąż ziewamy po ostatnim długim locie.
Czego nauczyła mnie ta kawowa podróż ☕️
- Ziemia jest okrągła 😁 Kiedy lecimy daleko, przekraczamy kilka stref czasowych, a nasz wewnętrzny zegar nie nadąża za nowymi porami zachodu i wschodu słońca. Stąd jet lag.
- Nie da się go wyeliminować, ale można go złagodzić, próbując dostosować się do nowego grafiku.
- W podróży unikaj kawy i alkoholu, pij dużo wody.
- Klucz do pomocy ciału w przestawieniu się to dostosowanie pór posiłków.
- Po długim siedzeniu trzeba się ruszać, i to nie tylko po locie :)
- Regeneracja trwa długo; daj sobie na nią czas, nie spiesz się, życie to nie tylko praca.
Zdjęcie: Hiszpania, 2019
Przydatne linki
Ciekawostka: która godzina jest na biegunach?
A Ty masz swój sposób na jet lag?
Ten wpis ukazał się pierwotnie po angielsku na moim blogu Coffee Journeys.

