Bądź ciekawy, nie oceniaj: od percepcji do perspektywy

Piotr Zagorowski / / Porady

W tym roku w kilka osób postanowiliśmy zorganizować popołudnie wspólnego śpiewania polskich kolęd. To tradycja, którą zawsze kochałem. Piosenki, opowieści i to delikatne świąteczne uczucie, którego nie da się do końca wyjaśnić, ale od razu wiesz, kiedy się pojawia.

Żeby było jeszcze ciekawiej, zaplanowaliśmy trzy krótkie świąteczne czytania. Poprosiłem moje dzieci i jednego z ich kolegów, żeby je przeczytali. Występowały już wcześniej przed grupą, ale pierwszy raz miały czytać coś po polsku przed większą publicznością.

Mieszkamy w Wielkiej Brytanii. W domu mówimy po polsku, ale szkoła wciąga dzieci w angielski. Czytanie po polsku to więc zupełnie inny trening. Mnóstwo trudnych głosek. Mnóstwo gimnastyki języka. Nie chcieliśmy ich stresować, więc próby były na luzie i trochę chaotyczne. Więcej się śmialiśmy, niż czytaliśmy.

I wtedy mój syn doszedł do jednego zdania i kompletnie się rozkleił.

Prawdziwy śmiech, aż do łez. Sytuacja, która pomogła mi przejść od percepcji do perspektywy. Zaczynajmy.

Ta chwila na próbie

Na początku nie rozumiałem, o co chodzi. Przed nami był jeszcze spory kawałek tekstu, a ja poczułem, jak wzbiera we mnie stary rodzicielski odruch. Ten, który chce powiedzieć: „No dalej, bądź teraz poważny. Musimy skończyć”.

Ale wtedy przemknęło mi przez głowę małe wspomnienie. Ted Lasso mówiący:

„Bądź ciekawy, nie oceniaj”.

Zatrzymałem się więc.
I zapytałem go: „Co cię tak śmieszy?”

Próbował złapać oddech. Fragment, który czytał, brzmiał:

„Weszli do domu i zobaczyli Dziecię z Matką Jego, Maryją; upadli na twarz i oddali Mu pokłon”.

Pokazał palcem na słowa „upadli na twarz”. Które oczywiście znaczą „pokłonili się”… i nagle, kiedy to zademonstrował, zobaczyłem to, co on. Nie uroczysty moment z bożonarodzeniowej opowieści, tylko porządny upadek twarzą w matę z jiu-jitsu. Dokładnie taki ruch, jaki razem ćwiczymy, bo obaj kochamy ten sport.

I teraz to ja zacząłem się śmiać. Próba skończyła się w tym miejscu.

Śpiewanie kolęd \| Zdjęcie: Piotr Zagórowski

Kolędujemy od zawsze. Większości moich zdjęć, na których gram i śpiewam, nie da się pokazać, bo robię na nich śmieszne miny. Oto jedno stare sprzed lat.


Czego Ted Lasso nauczył mnie o ciekawości

Ta chwila przypomniała mi, jak szybko przechodzimy do oceniania, kiedy coś nie ma dla nas sensu. Bo korzystamy z naszej percepcji. I jak szybko wszystko łagodnieje, kiedy zamiast tego wybieramy ciekawość. Kiedy przełączamy się na perspektywę. W domu. W pracy. Wszędzie tam, gdzie ludzie próbują się zrozumieć.

Ta drobna chwila z próby została ze mną dłużej, niż się spodziewałem. Ciągle myślałem o tym, jak inaczej wyglądałoby to popołudnie, gdybym poszedł w ocenianie zamiast w ciekawość. Jedna droga zepsułaby atmosferę. Druga ją otworzyła. To był jeden z tych małych wyborów, które zmieniają całą podróż.

O to samo chodziło Tedowi Lasso w tym zdaniu: „Bądź ciekawy, nie oceniaj”.
Brzmi prosto, wręcz za prosto. Ale to jedna z tych zasad, które rosną, im dłużej się nad nimi zastanawiasz.


Percepcja a perspektywa

Większość napięć w rozmowach nie bierze się z tego, co zostało powiedziane. Bierze się z historii, którą wydaje nam się, że słyszymy.

To jest percepcja.
Nasz domyślny filtr.
Kształtują go rzeczy, które pamiętamy, rzeczy, których się boimy, i rzeczy, których jeszcze do końca w sobie nie poukładaliśmy. Percepcja jest osobista. Rzadko bywa neutralna. I bardzo mocno się trzyma.

Perspektywa jest inna.
Perspektywa prosi, żebyś dał komuś kredyt zaufania w postaci krótkiej pauzy.
Oddechu.
Pytania.

W tamtej chwili na próbie moja percepcja mówiła: „On nie traktuje tego poważnie. Nigdy tego nie skończymy”.
Ale perspektywa szeptała: „Może jest tu coś, czego jeszcze nie widzisz”.

I w momencie, gdy wybrałem perspektywę, cała scena się zmieniła.
Jego śmiech nabrał sensu.
Zamiast się ścierać, złapaliśmy kontakt.
Próba zamieniła się z zadania w lokatę wspomnień, która wypłaci dywidendę później.

Ta zmiana pojawia się wszędzie: w pracy, w rodzinie, w przywództwie, w przyjaźniach. Wydaje nam się, że reagujemy na rzeczywistość, a często reagujemy na własną percepcję tej rzeczywistości.

Jak percepcja nas więzi

Kiedy działamy wyłącznie na podstawie percepcji:

  • Wypełniamy luki własną historią
  • Reagujemy na to, co wydaje nam się, że się dzieje, a nie na to, co dzieje się naprawdę
  • Umyka nam kontekst, niuanse i rzeczywistość drugiej osoby
  • Zamykamy rozmowy, zanim zdążą się naprawdę otworzyć
  • Stawiamy rację ponad zrozumienie

Jak perspektywa nas otwiera

Kiedy wybieramy perspektywę:

  • Zatrzymujemy się, zanim zareagujemy
  • Zaczynamy być ciekawi tego, czego nie wiemy
  • Zadajemy pytania zamiast wygłaszać stwierdzenia
  • Tworzymy przestrzeń na kontakt
  • Dajemy innym (i sobie) prawo do bycia człowiekiem

Taktyczna empatia w praktyce

Chris Voss ma określenie na to, co pomaga zasypać tę przepaść: taktyczna empatia.
To umiejętność rozpoznania, co może czuć druga osoba, nawet jeśli nie zgadzasz się z jej stanowiskiem. Nie rezygnujesz ze swojego zdania. Po prostu otwierasz drzwi do jej punktu widzenia.

Małe zdania, takie jak:

„Wygląda na to, że to jest dla ciebie ważne”.
„Wygląda na to, że kryje się za tym coś więcej”.
„Brzmi to tak, jakby coś tu trafiło w czuły punkt”.

Proste. Ludzkie. I skuteczne.
Ciekawość obniża temperaturę.
Perspektywa z powrotem łączy ludzi w pokoju.

Te zdania robią coś ważnego: uznają doświadczenie drugiej osoby, nie wymagając od ciebie, żebyś się z nim zgadzał. Dają chwilę oddechu w napiętych momentach. Pokazują, że chcesz zrozumieć, a nie tylko zostać zrozumianym.

W zespole może to brzmieć tak:

  • „Wyczuwam pewne wahanie wobec tego podejścia. Czego nie widzę?”
  • „Mam wrażenie, że nie do końca się tu zgadzamy. Pomóż mi zrozumieć twój punkt widzenia”.

W domu, z rodziną:

  • „Ta reakcja mówi mi, że coś jest tu ważne. Co to jest?”
  • „Widzę, że odbierasz to inaczej, niż się spodziewałem. Porozmawiaj ze mną”.

Magia nie tkwi w dokładnych słowach. Tkwi w prawdziwej ciekawości, która za nimi stoi.


Kiedy ciekawość staje się narzędziem lidera

Ta sama dynamika, która rozegrała się podczas tamtej świątecznej próby, pojawia się w mojej pracy lidera każdego dnia.

Patrząc wstecz na tamtą chwilę, widzę, że nie chodziło tylko o poprowadzenie próby z synem. Chodziło o przywództwo.

Bo tym właśnie liderzy zajmują się na co dzień: radzeniem sobie z sytuacjami, w których percepcja i perspektywa się rozjeżdżają. W których to, co wydaje nam się, że się dzieje, może nie pasować do tego, co dzieje się naprawdę.

Najlepsi liderzy, z jakimi pracowałem, ci, którzy zbudowali prawdziwe zaufanie w swoich zespołach, byli mistrzami tej zmiany. Nie spieszyli się z ocenami. Najpierw byli ciekawi. Zadawali więcej pytań, niż wygłaszali stwierdzeń. I tworzyli przestrzeń, w której ludzie mogli być w pełni sobą, także z tymi częściami, które nie od razu miały sens.

I oto, co zauważyłem: ciekawość nie czyni cię słabym ani niezdecydowanym. Czyni cię skuteczniejszym. Bo pracujesz z rzeczywistością, a nie ze swoimi założeniami na jej temat.


Czego nauczyła mnie ta kawowa podróż

  • Twoja percepcja to nie rzeczywistość: To, co wydaje ci się, że się dzieje, przechodzi przez filtr twoich doświadczeń, lęków i oczekiwań. Warto to sprawdzić.
  • Ciekawość rozbraja napięcie: W chwili, gdy zapytałem „Co cię tak śmieszy?”, zamiast naciskać na powagę, cała dynamika się zmieniła. Pytania otwierają drzwi, które stwierdzenia trzymają zamknięte.
  • Perspektywa wymaga pauzy: Między bodźcem a reakcją jest przestrzeń. Tam mieszka perspektywa. Korzystaj z niej.
  • Taktyczna empatia buduje kontakt: Uznanie tego, co może czuć druga osoba, nie oznacza zgody z nią. Oznacza, że ją widzisz. To ma ogromną moc.
  • Liderzy, którzy spieszą się z oceną, przeoczają to, co dzieje się naprawdę: Najlepsi liderzy dają ludziom przestrzeń, żeby zostali zrozumiani, zanim zostaną ocenieni. Ta przestrzeń robi całą różnicę.
  • Małe chwile uczą wielkich lekcji: Upadek twarzą w matę z jiu-jitsu podczas świątecznej próby stał się przypomnieniem, jaki chcę być: jako rodzic, jako lider, jako człowiek. Te chwile mają znaczenie.

Próba skończyła się wcześniej, ale to, co zyskaliśmy, było warte znacznie więcej niż przebrnięcie przez tekst. Zyskaliśmy wspomnienie. Zyskaliśmy bliskość. A ja zyskałem przypomnienie: bądź ciekawy, nie oceniaj.

Bo kiedy wybieramy ciekawość, wybieramy bliskość.
A bliskość jest najważniejsza: w przywództwie, w rodzicielstwie, w życiu.


Czy zdarzyły Ci się chwile, w których wybór ciekawości zamiast oceny zmienił bieg wydarzeń? Jak ćwiczysz przechodzenie od percepcji do perspektywy jako lider albo w życiu rodzinnym? Chętnie poznam Twoją historię. Jeśli ten tekst coś w Tobie poruszył, podziel się nim z kimś, komu takie przypomnienie może się dziś przydać.

Życie powinno być jak dobra filiżanka kawy: zrobione z miłością, wypite na gorąco, pełne pysznego smaku i dzielone z kimś, na kim nam zależy.


Ten wpis ukazał się pierwotnie po angielsku na moim blogu Coffee Journeys.

Coffee JourneysRodzinatato radziPrzewodnik po emocjach